Diğer Teknik Kontroller
İş Makineleri Periyodik Kontrolü
Ekskavatör, kazıcı-yükleyici, yükleyici, dozer, greyder ve benzeri iş makinelerini; şasi, yürüyüş sistemi, hidrolik donanım, çalışma ataşmanları, frenler, direksiyon, kabin ve güvenlik tertibatlarıyla birlikte değerlendirerek raporluyoruz.
Genel Tanım
İş Makinesi Nedir?
İş makinesi; kazı, yükleme, taşıma, itme, serme, tesviye, sıkıştırma veya benzeri saha çalışmalarını gerçekleştirmek amacıyla kullanılan, paletli ya da tekerlekli hareket sistemine ve çeşitli çalışma ataşmanlarına sahip makinedir.
İş makineleri ekskavatör, kazıcı-yükleyici, yükleyici, dozer, greyder, skreyper, mini yükleyici veya farklı özel amaçlı makinelerden oluşabilir.
Periyodik kontrol yalnızca makinenin çalıştırılması ve sahada hareket ettirilmesinden oluşmaz. Taşıyıcı şasi, yürüyüş sistemi, hidrolik donanım, çalışma ataşmanları, frenler, direksiyon, kabin ve güvenlik bileşenleri birlikte değerlendirilir.
Kontrol kapsamı makinenin türü, teknik kapasitesi, çalışma ataşmanları, kullanım amacı ve ÇSGB tarafından yayımlanan iş makineleri kapsam tablosundaki sınıflandırmasına göre belirlenir.
Hidrolik hortum patlaması, ataşman bağlantısının ayrılması, fren veya direksiyon kaybı ve makinenin devrilmesi ciddi iş güvenliği riskleri oluşturabilir.
Bakım, yağ değişimi, hidrolik hortum yenileme, lastik değişimi veya arıza giderme işlemleri periyodik kontrolün yerine geçmez.
Neden Önemlidir?
Yürüyüş, Hidrolik, Ataşman ve Operatör Güvenliğini Birlikte Değerlendirin
- Taşıyıcı şasi ve bağlantılardaki deformasyon veya çatlak belirtilerinin belirlenmesine yardımcı olur.
- Hidrolik hortum, silindir ve bağlantılardaki kaçak veya hasarların tespitini destekler.
- Bom, kol, kova, bıçak ve diğer çalışma ataşmanlarının mevcut durumunun değerlendirilmesini sağlar.
- Servis ve park frenlerinin güvenli çalışma durumunun kontrol edilmesine yardımcı olur.
- Direksiyon ve yürüyüş sistemindeki boşluk veya fonksiyon sorunlarının belirlenmesini sağlar.
- Kabin, emniyet kemeri, görüş alanı ve devrilmeye karşı koruyucu yapının değerlendirilmesine yardımcı olur.
- Sesli ve ışıklı uyarı sistemlerinin mevcut durumunun kontrol edilmesini sağlar.
- Teknik bulguların makine bazında kayıt altına alınmasını sağlar.
Kontrol Kapsamı
İş Makinesi Kontrolünde Neler İncelenir?
Aşağıdaki maddeler genel kontrol kapsamını gösterir. Nihai kontrol başlıkları makinenin türüne, çalışma ataşmanlarına, üretici talimatlarına ve güncel resmî sınıflandırmaya göre düzenlenir.
Makine kimlik bilgileri
Üretici, model, seri veya şasi numarası, üretim yılı, makine türü, çalışma ağırlığı ve kapasite bilgileri kayıt altına alınır.
Üretici etiketi
Makine tipi, seri numarası, ağırlık, kapasite ve diğer teknik işaretlemelerin okunabilirliği kontrol edilir.
Teknik dokümanlar
Kullanım ve bakım talimatları, teknik özellikler, önceki raporlar ve servis kayıtları incelenir.
Ana şasi
Taşıyıcı şasi; deformasyon, çatlak belirtisi, kaynak hasarı, korozyon ve darbe açısından değerlendirilir.
Üst yapı
Döner üst yapıya sahip makinelerde platform, bağlantılar, karşı ağırlık ve ana taşıyıcı bölgeler incelenir.
Dönüş sistemi
Ekskavatör ve benzeri makinelerde dönüş çemberi, yataklama, kilitleme ve anormal boşluklar değerlendirilir.
Karşı ağırlık
Karşı ağırlığın bağlantıları, fiziksel durumu ve yetkisiz değişiklik belirtileri kontrol edilir.
Palet sistemi
Paletli makinelerde palet pabuçları, zincirler, makaralar, gerdirme sistemi ve tahrik dişlileri incelenir.
Tekerlek ve lastikler
Tekerlekli makinelerde lastik, jant, bijon, aks ve tekerlek bağlantıları değerlendirilir.
Aks ve diferansiyel
Aks gövdeleri, diferansiyel, bağlantılar ve görünür yağ kaçakları kontrol edilir.
Direksiyon sistemi
Direksiyon bağlantıları, hidrolik destek, mafsallar, boşluk ve yönlendirme fonksiyonu değerlendirilir.
Servis freni
Makinenin normal hareket sırasında durdurulmasını sağlayan fren sistemi fonksiyonel olarak kontrol edilir.
Park freni
Makinenin hareketsiz konumda tutulmasını sağlayan park freni ve kumandası değerlendirilir.
Acil fren sistemi
Makinede bulunuyorsa yardımcı veya acil fren sistemi kontrol edilir.
Motor bölümü
Motor bağlantıları, muhafazalar, sıvı seviyeleri, kaçaklar, kayışlar ve genel fiziksel durum incelenir.
Egzoz sistemi
Egzoz borusu, susturucu, bağlantılar, sıcak yüzey koruması ve gazın güvenli yönlendirilmesi değerlendirilir.
Yakıt sistemi
Yakıt deposu, kapak, hortumlar, bağlantılar ve görünür kaçaklar kontrol edilir.
Soğutma sistemi
Radyatör, hortumlar, fan, muhafaza ve soğutma sıvısı kaçakları incelenir.
Hidrolik pompa
Hidrolik pompa, bağlantılar, çalışma sesi, basınç oluşturma ve görünür kaçaklar değerlendirilir.
Hidrolik hortumlar
Hortumlar aşınma, çatlak, ezilme, sürtünme, balonlaşma, kaçak ve uygunsuz güzergâh açısından incelenir.
Hidrolik borular
Sabit borular, kelepçeler, rakorlar ve bağlantı bölgeleri deformasyon, gevşeme ve kaçak açısından kontrol edilir.
Hidrolik silindirler
Silindir gövdeleri, miller, keçeler, bağlantı pimleri ve yağ kaçakları değerlendirilir.
Hidrolik kumandalar
Joystick, kol, pedal ve diğer kumandaların doğru, kontrollü ve takılmadan çalışması kontrol edilir.
Basınç tahliye sistemi
Hidrolik devreyi aşırı basınca karşı koruyan valf ve ilgili güvenlik düzenleri değerlendirilir.
Bom
Bom yapısı; deformasyon, çatlak belirtisi, kaynak bölgeleri, pim ve bağlantılar açısından incelenir.
Kol
Ekskavatör kolu ve bağlantıları aşınma, eğilme, çatlak belirtisi ve boşluk açısından değerlendirilir.
Kova
Kova gövdesi, ağız, dişler, bağlantı kulakları ve pim bölgeleri fiziksel durum açısından kontrol edilir.
Yükleyici kolları
Yükleyici makinelerde kaldırma kolları, traversler, silindir bağlantıları ve mafsallar incelenir.
Dozer bıçağı
Dozer ve benzeri makinelerde bıçak, itme kolları, mafsallar ve hidrolik bağlantılar değerlendirilir.
Greyder bıçağı
Greyderlerde ana bıçak, döner tabla, kaydırma, eğim ve bağlantı mekanizmaları kontrol edilir.
Denge ayakları
Kazıcı-yükleyici ve benzeri makinelerde denge ayakları, silindirler, pabuçlar ve bağlantılar değerlendirilir.
Hızlı bağlantı sistemi
Ataşman hızlı bağlantı mekanizması, kilitleme pimleri ve emniyet göstergeleri kontrol edilir.
Ataşman pimleri
Bom, kol, kova ve diğer ataşman pimleri; aşınma, boşluk, kilitleme ve yağlama açısından incelenir.
Ataşman kilitlemesi
Ataşmanın istem dışı ayrılmasını önleyen mekanik veya hidrolik kilitleme düzeni değerlendirilir.
Kabin
Operatör kabini, kapılar, pencereler, kilitler, basamaklar ve tutamaklar fiziksel durum açısından incelenir.
ROPS ve FOPS yapısı
Makinede bulunan devrilme veya düşen cisme karşı koruyucu kabin yapısı, bağlantılar ve yetkisiz müdahale izleri değerlendirilir.
Operatör koltuğu
Koltuk, ayar mekanizması, sabitleme ve süspansiyon sistemi kontrol edilir.
Emniyet kemeri
Emniyet kemeri, tokası, bağlantıları ve fiziksel durumu incelenir.
Görüş alanı
Camlar, aynalar, kameralar, silecekler ve çalışma alanına yönelik görüş koşulları değerlendirilir.
Geri görüş kamerası
Varsa kamera, ekran ve görüntü aktarım fonksiyonu kontrol edilir.
Geri hareket alarmı
Makine geri hareket ettiğinde çalışan sesli uyarı sisteminin fonksiyonu değerlendirilir.
Korna
Operatörün çevredeki kişileri uyarabilmesini sağlayan kornanın çalışması kontrol edilir.
Aydınlatma sistemleri
Çalışma lambaları, farlar, stop ve yön göstergeleri makinenin kullanımına göre değerlendirilir.
Tepe lambası
Varsa döner veya flaşörlü uyarı lambasının görünürlüğü ve çalışması kontrol edilir.
Gösterge paneli
Motor, hidrolik, fren, sıcaklık, yakıt ve arıza göstergelerinin mevcut durumu incelenir.
Kumanda kilidi
Operatör kabinden inerken veya güvenli konum dışında hidrolik hareketi sınırlayan kumanda kilidi değerlendirilir.
Acil durdurma
Makinede bulunuyorsa acil durdurma veya motor durdurma sistemi kontrol edilir.
Basamak ve tutamaklar
Makineye güvenli giriş ve çıkış sağlayan basamak, merdiven ve tutamaklar incelenir.
Kaymaz yüzeyler
Operatör erişim bölgelerindeki kaymaz yüzeylerin fiziksel durumu değerlendirilir.
Koruyucu muhafazalar
Fan, kayış, kasnak, mil ve diğer hareketli parçalara erişimi sınırlayan muhafazalar kontrol edilir.
Yangın söndürme cihazı
Makinede bulunması gereken taşınabilir söndürme cihazının erişilebilirliği ve görünür durumu gözle değerlendirilir.
Sızıntı ve çevresel kirlenme
Motor yağı, hidrolik yağ, yakıt ve soğutma sıvısı kaçakları incelenir.
Boşta çalışma deneyi
Motor, direksiyon, fren, hidrolik ve temel makine hareketleri yüksüz durumda gözlemlenir.
Yürüyüş fonksiyon testi
İleri, geri, yön değiştirme, frenleme ve park fonksiyonları güvenli test alanında değerlendirilir.
Ataşman fonksiyon testi
Bom, kol, kova, bıçak, denge ayağı veya diğer ataşman hareketleri uygun koşullarda test edilir.
Teknik değerlendirme
Görsel bulgular, fonksiyon testleri, üretici bilgileri ve kullanım koşulları birlikte değerlendirilir.
Kontrol Öncesi
İşletmenin Hazırlaması Gerekenler
- Makinenin üretici, model, seri veya şasi numarası ve üretim yılı
- Makine türü ve çalışma kapasitesi bilgileri
- Kullanılan ana ve yardımcı ataşmanların listesi
- Üretici kullanım, bakım ve servis talimatları
- Varsa uygunluk belgeleri ve teknik dosya
- Önceki periyodik kontrol raporları
- Güncel bakım, arıza ve onarım kayıtları
- Hidrolik hortum, silindir, pim, fren veya direksiyon değişim kayıtları
- Makinenin temiz ve çalışır durumda olması
- Motor ve hidrolik bölümlere güvenli erişim
- Ataşmanların tamamının hazır bulunması
- Fonksiyon testleri için düz ve güvenli çalışma alanı
- Test alanının personel ve araç trafiğinden ayrılması
- Makineyi kullanmaya yetkili operatörün hazır bulunması
- Gerekli yakıt, akü ve sıvı seviyelerinin uygun olması
Raporlama
Kontrol Raporunda Neler Bulunur?
- İş yeri ve makine tanımlama bilgileri
- Üretici, model, seri veya şasi numarası ve üretim yılı
- Makine türü, çalışma ağırlığı ve kapasite bilgileri
- PK01 kapsam sınıflandırmasına ilişkin değerlendirme
- Üretici dokümanları ve önceki rapor değerlendirmesi
- Şasi, üst yapı ve taşıyıcı bağlantı bulguları
- Palet veya tekerlekli yürüyüş sistemi sonuçları
- Direksiyon, servis freni ve park freni değerlendirmesi
- Motor, yakıt, egzoz ve soğutma sistemi bulguları
- Hidrolik pompa, hortum, boru ve silindir sonuçları
- Bom, kol, kova, bıçak ve diğer ataşman bulguları
- Hızlı bağlantı ve ataşman kilitleme değerlendirmesi
- Kabin, ROPS-FOPS, koltuk ve emniyet kemeri sonuçları
- Görüş, kamera, korna ve geri hareket alarmı bulguları
- Aydınlatma ve gösterge sistemi değerlendirmesi
- Uygulanan yürüyüş ve fonksiyon testleri
- Tespit edilen teknik bulgular
- Kontrol sonucu ve teknik kanaat
- Kontrolü gerçekleştiren yetkili kişinin kayıt bilgileri
Kontrol Süreci
İş Makinesi Periyodik Kontrolü Nasıl İlerler?
- 1
Makine bilgilerinin alınması
Makine türü, kapasitesi, seri numarası, ataşmanları ve kullanım alanı belirlenir.
- 2
Kapsam sınıflandırmasının doğrulanması
Makinenin PK01 kapsam tablosundaki yeri ve uygulanacak kontrol çerçevesi doğrulanır.
- 3
Doküman incelemesi
Üretici talimatları, bakım kayıtları, servis belgeleri ve önceki raporlar değerlendirilir.
- 4
Alan güvenliğinin sağlanması
Fonksiyon testleri için makine çevresi personel ve araç trafiğinden ayrılır.
- 5
Şasi ve yürüyüş sistemi kontrolü
Taşıyıcı yapı, palet veya lastikler, akslar, direksiyon ve fren sistemi incelenir.
- 6
Motor ve hidrolik kontrolü
Motor, yakıt, soğutma, hidrolik pompa, hortum, boru ve silindirler değerlendirilir.
- 7
Ataşman kontrolü
Bom, kol, kova, bıçak, pimler, bağlantılar ve kilitleme sistemleri incelenir.
- 8
Kabin ve güvenlik kontrolü
Kabin, ROPS-FOPS, emniyet kemeri, görüş, uyarı ve erişim sistemleri değerlendirilir.
- 9
Fonksiyon testleri
Yürüyüş, direksiyon, fren, hidrolik ve ataşman hareketleri güvenli koşullarda test edilir.
- 10
Raporlama
Kontrol kapsamı, fonksiyon sonuçları, teknik bulgular ve kanaat makine bazında raporlanır.
Saha Bulguları
Sık Karşılaşılabilen Teknik Bulgular
Aşağıdaki maddeler kesin uygunsuzluk listesi değildir. Kontrol sonucu yalnızca sahada yapılan inceleme ve ölçümler sonrasında oluşturulur.
- Makine kimlik veya kapasite etiketinin okunamaz olması
- Ana şaside deformasyon veya çatlak belirtisi
- Dönüş sisteminde aşırı boşluk
- Palet zinciri veya pabuçlarında aşınma
- Palet gerginliğinin uygunsuz olması
- Lastiklerde kesik, çatlak veya aşırı aşınma
- Jant veya bijonlarda gevşeme
- Direksiyon sisteminde aşırı boşluk
- Servis freninin yetersiz çalışması
- Park freninin makineyi sabit tutmaması
- Motor veya transmisyonda yağ kaçağı
- Yakıt sisteminde sızıntı
- Hidrolik hortumlarda çatlak, balonlaşma veya sürtünme
- Hidrolik bağlantılarda yağ kaçağı
- Silindir millerinde hasar veya kaçak
- Bom veya kolda deformasyon ve çatlak belirtisi
- Ataşman pimlerinde aşırı boşluk
- Hızlı bağlantı kilidinin tam devreye girmemesi
- Denge ayaklarının düzgün çalışmaması
- ROPS veya FOPS yapısında yetkisiz kaynak ve değişiklik
- Emniyet kemerinin eksik veya hasarlı olması
- Geri hareket alarmının çalışmaması
- Korna veya uyarı lambalarının çalışmaması
- Aynaların ya da kameraların hasarlı olması
- Kumanda kilidinin çalışmaması
- Basamak ve tutamakların hasarlı olması
- Hareketli parça muhafazalarının eksik olması
- Bakım ve önceki kontrol kayıtlarının bulunmaması
Mevzuat
İş Makinelerinde Kapsam Sınıflandırması ve Periyodik Kontrol Esasları
İş makinelerinin periyodik kontrole tabi olup olmadığı ve kontrol kapsamı, Bakanlık tarafından yayımlanan PK01 Periyodik Kontrole Tabi İş Makineleri ile İlgili Kapsam Tablosu üzerinden doğrulanmalıdır. Kontrolün yürürlükteki iş ekipmanları mevzuatı, makinenin üretici talimatları, teknik özellikleri, kullanım amacı ve mevcut saha koşulları esas alınarak gerçekleştirilmesi gerekir.
Kontrol Dönemi
Kontrol Süresi Nasıl Belirlenir?
Kontrol dönemi; yürürlükteki mevzuat, PK01 kapsam sınıflandırması, üretici talimatları, kullanım yoğunluğu, çalışma ortamı, makinenin yaşı ve önceki kontrol sonuçlarına göre belirlenir. Kaza, devrilme, ağır darbe, şasi onarımı, fren veya direksiyon müdahalesi, hidrolik sistem değişikliği ya da uzun süre kullanım dışı kalma sonrasında ilave kontrol gerekebilir.
Yetkili Kişi
Kontrolü Kim Gerçekleştirebilir?
İş makinesi periyodik kontrolünün, makinenin PK01 kapsamındaki sınıflandırmasına uygun şekilde ve gerekli meslek, eğitim, kayıt ve yetki şartlarını taşıyan periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi tarafından gerçekleştirilmesi gerekir.
Sık Sorulan Sorular
İş Makineleri Periyodik Kontrolü Hakkında
Hangi iş makineleri bu hizmet kapsamında değerlendirilebilir?
Ekskavatör, kazıcı-yükleyici, yükleyici, dozer, greyder ve benzeri makineler teknik özellikleri ve PK01 kapsam tablosundaki sınıflandırmasına göre değerlendirilebilir.
Her iş makinesi periyodik kontrole tabi midir?
Kesin kapsam makinenin türü ve Bakanlık tarafından yayımlanan PK01 kapsam tablosu üzerinden doğrulanmalıdır.
Makinenin ataşmanları da kontrol edilir mi?
Evet. Bom, kol, kova, bıçak, denge ayağı, hızlı bağlantı sistemi ve diğer çalışma ataşmanları makinenin yapısına göre değerlendirilir.
Hidrolik hortumlar kontrol edilir mi?
Evet. Hortumlar çatlak, aşınma, sürtünme, balonlaşma, kaçak ve bağlantı durumu açısından incelenir.
Fren ve direksiyon test edilir mi?
Servis freni, park freni, direksiyon ve yürüyüş fonksiyonları güvenli test alanında değerlendirilir.
ROPS ve FOPS nedir?
ROPS devrilmeye, FOPS ise yukarıdan düşen cisimlere karşı operatör kabininde koruma sağlamayı amaçlayan yapısal sistemlerdir.
İş makinesi için operatör gerekli midir?
Fonksiyon testlerinin güvenli yapılabilmesi için makineyi kullanmaya yetkili ve makineyi tanıyan operatörün hazır bulunması gerekir.
Makine üzerindeki yangın tüpü de kontrol edilir mi?
Yerleşimi ve görünür fiziksel durumu gözle değerlendirilebilir ancak bakım ve servis işlemi ayrı kapsamdır.
Bakım yapılması periyodik kontrol yerine geçer mi?
Hayır. Bakım, onarım ve periyodik kontrol farklı amaçlara sahip işlemlerdir.
Ataşman değiştirildiğinde yeniden kontrol gerekir mi?
Makinenin kapasitesini veya güvenli çalışma biçimini etkileyen önemli ataşman değişikliklerinde ilave teknik değerlendirme gerekebilir.
Kontrol sırasında makine çalıştırılır mı?
Uygun ve güvenli test alanı sağlandığında yürüyüş, fren, direksiyon, hidrolik ve ataşman fonksiyonları değerlendirilir.
Kontrol sonucunda rapor hazırlanır mı?
Evet. Makinenin kimlik bilgileri, kontrol kapsamı, fonksiyon testleri, teknik bulgular ve sonuç makine bazında raporlanır.
Resmî Kaynaklar
İçeriğin Dayandığı Kaynaklar
Mevzuat ve kontrol kriterleri değişebilir. Uygulamada kontrol tarihinde yürürlükte bulunan resmî belgeler esas alınmalıdır.
Kontrol Talebi
İş Makinesi Kontrolünüzü Planlayın
Makinenin türü, üretici, model, seri veya şasi numarası, kapasitesi, ataşmanları, bakım kayıtları ve önceki kontrol raporlarını paylaşın. PK01 kapsamını doğrulayarak kontrolü makinenin teknik yapısına göre planlayalım.